Ockham’ın Usturası, 14. yüzyılda yaşamış İngiliz filozof ve skolastik düşünür William of Ockham (1287–1347) tarafından formüle edilen felsefi bir ilke olup, “varlıklar gereksiz yere çoğaltılmamalıdır” özdeyişiyle özetlenir.
Tanımı: Ockham’ın usturası, bir olguyu açıklamak için birden fazla hipotez varsa, en az varsayımla açıklanabileni tercih et düşüncesine dayanır. Yani: Basit açıklamalar karmaşık olanlara yeğlenmelidir.
“Ustura” ne anlama gelir? “Ustura”, burada mecaz anlamda kullanılır. Ockham’ın usturası, gereksiz kavramları “kesip atmak” için kullanılan entelektüel bir araçtır.
Felsefede ve Bilimde Kullanımı:
- Felsefi Anlamda:
- Metafizikte, bir varlığın doğasını açıklamak için gerekli olmayan unsurları dışarda bırakmak için kullanılır.
- Örneğin, bir düşüncenin hem Tanrı’nın iradesiyle hem doğal yasalarla açıklandığı bir durumda, yalnızca doğal yasalarla açıklanabiliyorsa, Tanrı’nın iradesini eklemek gereksizdir.
- Bilimsel Anlamda:
- Bilimsel teorilerde daha az varsayımla daha çok şey açıklayabilen kuramlar daha güçlü kabul edilir.
- Örnek: Güneş sisteminin merkezine Dünya’yı değil Güneş’i yerleştiren Kopernik modeli, daha sade ve açıklayıcı olduğu için tercih edilmiştir.
Yanlış Anlaşılmaması Gereken Nokta: Ockham’ın usturası, “doğru olan en basittir” demez; yalnızca açıklama yaparken gerekli olmayan varsayımlardan kaçınılması gerektiğini söyler. Yani:
- En basit açıklama her zaman doğru olmayabilir.
- Ancak gereksiz karmaşadan kaçınmak rasyonel bir yöntemdir.
Günümüzdeki Önemi: Modern bilimsel yöntemin ve mantıksal çözümlemenin temel dayanaklarından biridir. Parsimoni ilkesi olarak da bilinir. Örneğin:
- Psikolojide bir davranışı açıklarken, yalnızca gözlemlenebilir verilerle yetinmek gerekir.
- Tıpta, bir hastalığın tanısını koyarken nadir hastalıklar yerine önce sık görülen hastalıklar düşünülür (zebra yerine at).
Kaynakça
- Aydın, M. (2003). Felsefeye Giriş. Seçkin Yayıncılık. Bu kitapta Ockham’ın usturası, Orta Çağ felsefesi bağlamında kısaca ele alınır.
- Cevizci, A. (2014). Felsefe Sözlüğü (Genişletilmiş 23. Baskı). Paradigma Yayıncılık. “Ockham’ın Usturası” maddesinde özlü ve doğru bir açıklama yer alır.
- Dinçer, İ. (2008). Ockham’ın Usturası ve Bilimsel Düşünme. Bilim ve Ütopya, 181, 45–49. Ockham’ın ilkesi ile modern bilim arasındaki ilişkiyi detaylandıran faydalı bir makaledir.
GizDöküm sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.